KURDÎZAR: ferhenga soranî-kurmancî: R

Muhammed_08-09-01_001_väri-iso-682x1024

Amadekar: Husein Muhammed

Ev beşek ji ferhenga soranî-kurmancî ya Husein Muhammed ye. Xetik (_) li jêr R tê maneya R-ya şidandî û li bin L î wateya L-ya qelew dide.

 

R, r

ra I ra, rey, helwest, nerîn, boçûn, dîtin, qenaet, bawerî

ra II rê, rêk, cihê diyarkirî û edilandî bo pê ve çûnê, tê re meşînê

ra III reh, demar, rih

raber rêber, rênîşander; peyamber, nameber, mesajber, namegihîn; balyoz, qasid, şandî, şande

raberî rêberî, rêberîtî, rêbertî, rênîşandan; peyamberî; qasidî

rabiwardin raborandin, borandin, derbas kirin, derbaz kirin

rabînîn payîn, pan, pêşbînî kirin, bendewar bûn, çavlirê kirin, çaverê kirin, texmîn kirin

raburdin borîn, raborîn, buhartin, derbas bûn, buhurîn, rabuhurîn, derbaz bûn

raburdû borî, çûyî, raborî: salî rabirdû sala borî, sala çûyî

race gulte, çelak, gilç, darê dirêj û stûr yê ku tiştek lê hatiye spartin/paldan

raçenandin, raçilekandin bizdandin, behecandin, veciniqandin, varqilandin, ceniqandin, ciniqandin

raçenîn, raçilekan, raçilekîn bizdîn, behecîn, veciniqîn, varqilîn

radan 1. vemalîn, ramalîn, vedan, dan aliyekî, dûr xistin 2. dirrandin, çirrandin, perritandin

radar I radar, çavdêrk, cihazê ku mirovan ji nêzîkbûna talûkeyan agadar dike

radar II zêrevan, çavdêr

radar III rader, forma netewandî/ferhengî ya lêkeran

radaştin vekêşan, rakêşan, jêk birin, ji hev dûr xistin, dirêj kirin

rade rade, pile, derece, qiyas, qas

radû nan dan pey, li pey çûn (bo girtina wê/wî)

radû kewtin / xistin pê re revîn (keç û kurrên ku dixwazin bi hev re birevin daku bibin jinûmêrên hev)

radyo radyo

raengawtin daliqandin, hilawîstin, bi darê/dîwar bûn (ji herdu seran ve)

rageş bêhnteng, esebî, hêrsok, bihêrs, siloke, xeyidok

rageş bêhntengî, esebîtî, hêrs, silî, xeyidokî

rageyandin ragihandin, îlan kirin, beyan kirin, diyar kirin; medya, çapemenî; ragihandin, gihandin, di dema pêwîst de gihandin derekê

rageyên, rageyêner ragihîner, diyarker, îlanker, beyanker, kesa/ê ku tiştekî radigihîne

rageyîştin ragihiştin, pê re gihiştin, di dema pêwîst de gihiştin derekê

ragir birêveber, berpirs, serdar, gerînende

ragirtin 1. paşve xistin, ragirtin, gîro kirin, tehemil kirin 2. xulamek/xizmetkarek girtin, kar pê dan kirin 2. (sewal) xwedî kirin

ragirte xizmetkar, xulam

ragîr 1. gîrokirî, derengxistî, taloqkirî 2. xurt, qayîm, sabit

raguwastinewe, ragiwêzan raguhastin, veguhastin, neqil kirin, ji derekê birin derek din

raguzar rê, derbasgeh, xeta tê re derbas bûnê

raguzarî borîn, derbasbûn, birêveçûn, meşîn, debarbûn, îdarebûn

raguzer bn raguzar

rahatin tamijîn, hîn bûn, edet girtin, fêrî tiştekî bûn û êdî nikarîn bêyî wî bijî

rahatû tamijî, edetgirtî, elimî, hînbûyî, fêrbûyî, elmgirtî, elma-xwe-girtî

rahêlan 1. vekêşan, dirêj kirin, ji hev kişandin 2. rê lê girtin, nehêlan tiştekî bike 3. rahêlan, li pey bezîn daku bigire

rahênan 1. rahênan, temrîn 2. rahênan kirin, temrîn kirin 3. aşna kirin, şareza kirin, beled kirin, fêr bûn, tamijandin

raje I xizmet, raje, alîkarî

raje II karîte, darê stûr û dirêj yê ku serbanên xaniyên ji axê xwe li ser digirin

rajendin, rajenîn hejandin, vehejandin, pêşve û paşve livandin

rakêşan rakêşan, rakişandin, bi erdê ve bi bal xwe ve kêşan/kişandin

rakirdin revîn, bazdan

rakirdû reviyayî, bazdayî, firar

rakişan xwe pal dan, xwe li erdê dirêj kirin

rakişandin pal dan, li erdê dirêj kirin, dirêj danîn ser erdê

rakişaw paldayî, li erdê dirêjkirî

rakoş rahênan, termîn, antreman

ram 1. kedî, kehî, ne kovî, ne kûvî, ne bizdok, ne tirsok 2. tamijî, şareza, fêrbûyî, hînbûyî

ramal ramal, gişt, tev, giştî, gelemper

ramalîn ramalîn, vemalîn, bi temamî paqij kirin

raman raman, fikir, hizir, texmîn; pûnijîn, ketin fikirîna/hizirîna kûr

ramaw pûnijî, kesa/ê di fikir û xeyalên kûr de

ramûde teşwîqker, hander, balkêş, cazib

ramyar, ramyarger ramyar, rêzan, siyasetvan, polîtîker, polîtîsyen, kesa/ê siyasî

ramyarî, ramyargerî, ramyare ramyarî, rêzanî, siyaset, polîtîka

ramyarînas, ramyarîzan ramyarînas, rêzanînas, siyasetnas, polîtolog, lêkolera/ê siyasetê

ramyarînasî, ramyarîzanî ramyarînasî, rêzanînasî, siyasetnasî, polîtolojî, vekolînên zanistî li ser siyasetê û siyasetvanan

ran I ran, rehn, rihn, beşa jorîn ya lingan, ji çokan ta navtengê

ran II birr, celeb, ref, revde, garran

ran- rayê lêkera ranîn

ranîn ajotin

ranaw cînav, cînavk, pronav

ranima, ranuma rênima, rêber, rênas, şareza

raniwandin pêşkêş kirin, pêşan dan, berçav kirin, destnîşan kirin

raperandin 1. bi cih anîn, temam kirin, encam dan 2. rakirin serhildanê, rakirin îsyanê

raperîn 1. lezîn, xwe lezandin 2. serhildan, dijî hikûmetê rabûn / şerr kirin

rapermûn bi xwe bawer bûn

rapêçan, rapêç kirdin bi lez û sivik dan aliyekî

rapiskan vepiçîn, piçîn, qut bûn, qetîn, qetiyan, jê vebûn

rapiskandin piçandin, qetandin, qut kirin, jê kirin, jê vekirin, jê birrîn

rapîte hatinûçûn, heysûbeys, keftûleft

rapor, raport rapor, raport, ragihandin, roportaj

rapornûs rapornivîs, raporvan

rara dudil, bêbiryar

rarayî dudilî, bêbiryarî

rarew buhirk, dalan, korîdor, rêya teng

rarifandin revandin, talan kirin, şelandin; qewirandin, qewartin, dûr xistin

raspardin 1. şîret kirin, nesîhet kirin, tembî kirin 2. diyarî kirin, danê

rasparde şîret, nesîhet, tembî

raspêr şîretker, nesîhetker, tembîker, rêber

raspêrdiraw nûner, temsîlkar

raspêrî şîret, nesîhet, tembî

rast 1. rast, dirist, lirê, ne xelet, ne şaş, ne çewt 2. rast, dijwateya ”çep”ê 3. rast, rik, ne xwehr, ne xwar 4. yekser, dîrek, rast 5. rast, biheq, heq, mafdar 6. rastgo, pêbawer, dilsoz, rastbêj, ne derewker, ne derewîn

~ kirdin 1) rast kirin 2) rast gotin

rast û rewan rikûrast, rikerast, yekser; bi temamî rast, bêguman

rastal bn rastgo

rastbêj bn rastgo

rastdil dilsoz, pêbawer, sadiq, dilpak, dilsaf

raste, rastek 1. rastkêş, xetkêş, rastkêşk, xetkêşk, amûra ku mirov dikare pê xetên rast bikêşe 2. navê govendeke gelêrî ya kurdî ye

rastebazar rêya serekî ya di nav bazarekî re

rasterê rasterê, rêya rast, rêya ne xwehr, rêya bê çepûçûrr

rasteqîne rasteqîn, resen, eslî, heqîqî

rasterîxole kolon (anatomî)

rastewrast bn rastewxo

rastewrê yekser, dîrek, rasterast

rastewxo yekser, dîrek, rasterast; weşana zindî

rastgo rastgo, rastbêj, ne derewker, ne derewîn

rastgoyî rastgoyî, rastbêjî, ne derewkerî, ne derewînî

rastî rastî, diristî

rastîne rastînî, rastî, heqîqet, realîte

rastîperist rastîperist, rastîxwaz; fîlozof, feylezûf

rastîperistî rastîperistî, rastîxwazî; fîlozofî, felsefe

rastrew rastgir, rastrew, kevneperist, konservatîv, kapîtalîst, dijw. çepgir, sosyalîst

rastrewî rastgirî, rastrewî, kevneperistî, konservatîvîzm, kapîtalîzm, dijw. çepgirî, sosyalîzm

rastkar kar-rast, durist, biheq

rastrû serbilind, serfiraz

rastûçep kirdin gemirandin, perixandin, firkandin, mist dan, masaj kirin

rastwêj bn rastgo

ratekan pal pê ketin, defh pê ketin, hatin paldan, hatin dehfdan

ratekandin pal lê dan, dehf lê dan, dehf dan, han dan

ratileqandin jenîn, jenandin; hejandin

ratû xwarina ku xelk rojane weke xêr didin feqe û xizmetkarên mizgeftan

rrês bn rawrês

rave rave, ronkirin, şirove, zelalkirin, şerh, îzah, tefsîr, koment

               rave kirdin rave kirin, şirove kirin, îzah kirin, şerh kirin, tefsîr kirin

raveker 1. raveker, şiroveker, ronker, îzahker, şerhker, tefsîrker, zelalker 2. cotniqte, cotxal,

nîşana :

ravekiraw şirovekirî, ravekirî, îzahkirî, şerhdayî, tefsîrkirî, zelalkirî, ronkirî

raw nêçîr, rav, seyd, girtina yan kuştina heywanên kovî

               raw nan çûn nêçîrê, nêçîr kirin

               raw û rût biserdegirtin

               segî rawî tajî, seyê nêçîrê, kûçikê ravê

raw -î, hatî: nûsraw nivîsî, hatîn nivîsîn; kiraw kirî, hatî kirin

rawçî bn rawker

rawekanî kewgirî, kewgîr, nêçîra kewan (t biharêli ber derdorên kaniyan)

rawekerwêşk nêçîra kêroşkan, kêvrûşkgirî

rawemasî masîgirî, girtina masiyan

rawerêwî xwevedizîn, xwe jê xilas kirin, xwe nedan ber (berpisiyariyekê/barekî/karekî)

rawest rawestek, niqte, xal, nuqte, stop, nîşana sekinînê/ rawestînê

rawestek bêhnvedan, bêhnvekirin, îstirahet, pişû, wuçan, vehesîn

rawestan rawestîn, sekinîn, li bendê man, li hêviyê man

rawestaw xurt, xweragir, rawestiyayî, qayîm

raweşandin veweşandin, hejandin

rawêçke, rawêjke hatinûçûn, trafîk

rawêj texmîn, pêşbînî

rawgeh nêçîrgeh, ravgeh, seydgeh, meydana nêçîrê, qada rav û nêçîrê, cihê ku nêçîr lê tê kirin

rawker nêçîrvan, ravker, seydvan

rawrês caw, çît, qumaş, libas, cil; avanî, struktûr, pêkhate

rawûrût biserdegirtin

raxer rayex, raxistek, berrik û mehfûr û doşek û tiştên din yên ku hatine danîn û mirov li ser rûdine

raxiraw raxistî, raêxistî, berçavkirî, belavkirî

raxistin raxistin, raêxistin, berçav kirin, bertav kirin, belav kirin

raye 1. bistehî, wêrekî, cesaret 2. siltanet, desthilat, otorîte, hêz, destûdarî, karbidestî, fermanberî

                      raye bûn / hebûn / kewtin wêrîn, bisteh bûn, bistehî hebûn, cesaret hebûn

rayel 1. tevn 2. ben, dezî, gulolka dezî, bilolka benan 3. hîpotenûz 4. navbirrk (di nivîsînê de ev nîşan: – yan —) 5. hêl, xet 6. karîte, darê stûr û dirêj yê ku serbanên xaniyên ji axê xwe li ser digirin

                      rayel bûn dirêj bûn, vekişîn

rayel bûn dirêj kirin, vekişandin, vekêşan

rayex rayex, raxistek, berrik û mehfûr û doşek û tiştên din yên ku hatine danîn û mirov li ser rûdine

rayic rewac, kirryarî, bikirrî, bazarr

raz 1. raz, nehênî, surrî, sirr, sirrî, surr 2. çîrrok, çîvanok 3. suhbet, gotûbêj

                      raz û gileyî gazin, gilî, lome rexneyên nerm

                      raz û niyaz xwe li ber şirîn kirin, nazdarîkirin

razan xwe xemilandin, xwe lêk dan, xwe amade kirin

razandin xemilandin, xweşik kirin, cilên delal û xweşik lê kirin

razawe xemilandî, xemiliyayî

razê- rayê lêkera razan

razên- rayê lêkera razandin

razêner xemilîner, kesa/ê ku tiştekî yan kesekî dixemilîne

razî razî, qanih, qaîl, qayîl

razpoş, razragir razparêz, nehênîparêz, surrîparêz

razyane rizyane, rizyank, cehcehik (bot. Foeniculum vulgare)

reben 1. reben, zigord, zegord, kesa/ê ku bêjin û bêyar dijî; keşîş, feqiyên file 2. reben, jar, hejar, goyîn, milahîm, miskîn, bêçare

rebeq temam: Salêkî rebeq e ke yektirman nedîwe Saleke temam e ku me hev nedîtiye

rebet cihê ku nêçîrvan xwe lê vedişêre û xwe li ber nêçîra xwe vedine

Reb Reb, Xweda, Xwedê

rebî’ulaxir rebîulaxir, sêyem meha salnameya koçî/ hicrî/ îslamî ye

rebî’ulewel rebîulewil, duyem meha salnameya koçî/ hicrî/ îslamî ye

recal, recen jar, hejar, xizan, nedar, feqîr

Receb 1. Receb, heftem meha salnameya koçî / hicrî / îslamî 2. Receb, navekî zelaman e

recil, recl bn şayan

reçel reçel, fêkiyên anku mêweyên perçiqandî û di qutiyan de parastî

reçelek ûcav, bavûkal, ocax

redû bn radû

reftar tevger, akar, reftar, rabûn-û-rûniştin

refz red, qebûlnekirin, nepejirandin, refz

                      ~ kirdin red kirin, qebûl nekirin, nepejirandin, refz kirin

rehet I rehet, aram, hêsa, hêmin, hêwir, tena, rihet

rehet II loqum, rehet, şirînahî

rehetî rehetî, aramî, hêsayî, hêminî, hêwirî, tenahî, rihetî

rehm dilovanî, dilnermî, mihrevanî, rehm

Rehman Dilovan, Rehman, nav û sîfetek Xwedê ye

rehmet rehmet, dilovanî, dilnermî, mihrevanî, rehm

rehmetî rehmetî, biheştî, cennetî (gotineke rêzgirtinê ye li kesa/ê mirî)

rejû rejî, rijî, komirr

reng reng

                      reng e belkî, dibe ku

rep rep, req (t kîr)

repandin dest danîn ser (t Qur’anê dema ku mirov sond dixwe)

repawrep, repawrast rasterast, yekser

repe, reperep teprep, reprep, dengê “rep-rep” yan dengekî nêzîkî wî

repel kom, ref, revde, revo, grûp, tîm, taxim

req req, ne nerm

reqan, reqanî erdê req

reqayî reqî, reqîtî, reqtî, reqbûn, rewşa tiştên req

reqele hestî: reqeley pişt hestiyê piştê

reqen, -î  bn reqan, -î

resen resen, eslî, heqîqî, orijînal, biesl

resim bn resm

resîn baliqî, baliqbûn, ji zarroktiyê gihiştin temenê mêrîtiyê yan jinîtiyê

resm 1. wêne, nîgar, resim, resm, foto, fotograf 2. merasim, rêûresm, seremonî, form, formalîte, resmiyet 3. nirx, biha, heq

resmiyet, resmiyat resmiyet, formalîte, fermîtî, rêûresm, merasim, seremonî

r 1. reş, rengê herî tarî 2. reş, bêsiûd, xirab: rojêkî r rojeke reş, rojeke pirr xirab

                      reş bûnewe reş bûn, temirîn, vemirîn (agir, ronahî û hwd)

                      reş û rût jar û bêçare, feqîr û nedar

reşaş mîtralyoz, reşaş, tifenga otomatîk, tifeka makînedar

reşaw reşav, hibrê reş, ximava reş

reşayî reşî, reşahî, reşatî

reşbaw reşve, nêzîkî rengê reş lê ne bi temamî reş

reşbazû reşbelek, reşûspî

reşbelek 1. reşbelek, reşûspî 2. reşbelek, cûreyeke govenda kurdî ye

reşbîn reşbîn, bedbîn, pesîmîst, kesa/ê ku bawer dike ku bela dê biqewimin, kesa/ê ku bawerî bi biserketinê nîne

reşeba bahoz, barrove, bayê bakur, ziryan

reşedal cûreyek bazên reş e

reşedar bizî (bot. Ulmus)

reşekomel bn reşexelk

reşemê 1. reşemeh, reşemî, duyem meha salnameya kurdî / newrozî 2. cotbûna pisîkan / kitikan, telewiya pisîkan / kitikan

reşesal hişkesal, sala hişk dema ku baran qet yan têr nabare

reşewilax, reşewulax garran, ga û çêl(ek), ga û mange

reşexelk girse, xelk, mirovên sade (ne serdest yan elît)

reşexêzan malbata mezin, mala boş

reşexwêndewar kêmxwenda, kesa/ê ku kêm xwendiye yan kêmzana ye

reşêne reşika çavan

reşk hesûdî, çavnebarî

                      reşk pê birdin jê hesidîn, pê çavnebar bûn, hesûdî pê birin

reşkar 1. kesa/ê ku bi reşî (bi qaçaxî, ne bi fermî) karekî dike 2. bn reşbaw

reşkin hesûd, çavnebar, dexes

reşmal kon, kûn, xîvatên reş, reşmale

reşmîrî cûreyek tiriyê reş e

reşnûs reşnivîs, bernivîs, nivîsa ku hê ne bi temamî amade ye

reşpoş reşgirêdayî, bi cilên reş (ji ber mirina kesekî xwe)

reşûşîn reşûşîn (li laşê mirovan cihê ku derbe pê ketiye)

ret I derbas, derbaz:

                      ret bûn derbas bûn, derbaz bûn, borîn, buhurîn, tê re çûn, di ber re çûn

                      ret kirdin derbas kirin, derbaz kirin, borandin, buhurandin, di ber re birin, tê re birin

ret II dor, sira, sire

ret III red, redkirin, qebûlnekirin, nepejirandin

                      ret kirdinewe red kirin, qebûl nekirin, nepejirandin, refz kirin

retan xebitîn, kar kirin; betilîn, westîn

retandin xebitandin, kar pê kirin; betilandin, westandin

retaw xebitiyayî, karkirî; betiliyayî, westiyayî

retewe dûndeh, ziriyet, şecere

retûroyîn birêveçûn, meşîn

retîn bn retan

rewane kirdin şandin, hinartin, bi rê kirin, rewane kirin

rewt reft, azîne, metod

rexne rexne, krîtîk, gilî, gazin, lome

rexsan peyda bûn, hatin, qewimîn, çêbûn, bûn

rexsandin peyda kirin, dan hatin, qewimandin, çêkirin, kirin

rexsaw peyda(bûyî), çêbûyî, pêkhatî

rext, rexş 1. rext, kemera gule û fîşekan ku mirov li bejna xwe girê dide 2. zengil (t yên ku dewar û sewal pê tên xemilandin)

rexte xurt, qayim

rez rez, baxê ku tirî lê şên dibe, erdê ku tirî lê hatiye çandin

reza I riza, razîtî, reza

reza II dîmen, îmaj, xwiyang, sîma, dêm

rezane bihayê salane yê kirêkirina rezekî

rezamend razî, rizamend

rezamendî razîbûn, razîtî

rezaqî cûreyek tirî ye

rezewan rezvan, xwedî yan karkerê rezan

rezîl rezîl, riswa

rezm: bezm û rezm keftûleft, heysûbeys

rezmga meydana berxwedanê, meydana keftûleftê

rêga rê, rêk

               ~ dan rê dan, destûr dan, muhlet dan

rêkkewtinname rêkeftinname, peyman

rêwî rûvî

rêx rîx

 

ribe pîvanek dexlûdan e, hemberî 25kg e

ribenar, ribehenar şerbeta hinaran, ava hinaran

r qerrise, cemed, qeşa, sehol, bûz

riçan qerrisîn, cemidîn, bûn qeşa / sehol / cemed / bûz

riçandin qerrisandin, cemidandin, tezandin, kirin qerrise / qeşa / cemed / sehol / bûz

riçaw 1. qerrisiyayî, cemidî, tezî, bûyî qeşa / sehol / cemed / bûz 2. sabit, qayîm

riçaw kirdin pûte pê kirin, bayex pê dan, guh danê, pê pabend bûn

riçe rêk, rêçik

                      riçe kirdinewe / kutan / şkandin rêk vekirin, rêç vekirin; serkêşî kirin

ridên bn rîş

ridênspî bn rîşspî

rifandin revandin, bi zorê birin

rifên- -revîn-, rayê dema niha ji lêkera revandin

rifênraw revandî

rifok destik, çembil, çengil

rijan rijîn, hatin rêtin, hatin rijandin; herrikîn

rijandin rijandin, rêtin, riştin, av yan tiştek din yê ruhn berdan xwarê

rijaw rijandî, rijiyayî, rêtî, riştî

rijd temah, nemerd, çill, çirûk, çikûd, çepel; serhişk, biînat; xweragir, tenezilneker, mukim, kesa/ê ku ji ser gotina xwe nayê xwarê, kesa/ê ku tenezilê nake

rijdî temahî, nemerdî, çillî, çirûkî, çikûdî, çepelî; serhişkî, înat; xweragirî, mukimî, tenezilnekirin

rijê- -rij-, rayê dema niha ji lêkera rijan

rijêm rejîm, hikûmet, birêveberî (t ya diktator)

rijên- -rijîn-, rayê dema niha ji lêkera rijandin

rijtin 1. rijandin, rêtin, riştin 2. çav kil dan 3. cil/caw reng dan

rikat rikaet, beşên nimêjê, her cara ku mirov li nivêjê radibe ser piyan

rike rizde, zinar, cihê ku çiya lê qinc e

rikêf 1. rikêb, cihê ku siwar piyê xwe datîne tê de dema ku li ser pişta hesp e 2. bandor, tesîr, nifûz

rikêşe hevîzar, giyadûpişk (bot. Plantago lanceolata)

rim rim, nêje, rum, çeka dirêj û seriktûj ya ku tê avêtin û serikê wê yê tûj mirov yan heywanê nêçîrê dikuje yan birîndar dike

riman herrifîn, hilweşîn, ruxîn, kavil bûn, xirab bûn, wêran bûn, xopan bûn

rimandin herrifandin, hilweşandin, ruxandin, kavil kirin, xirab kirin, wêran kirin, xopan kirin

rimaw herrifiyayî, hilweşiyayî, ruxiyayî, kavil(bûyî), xirabe(bûyî), wêran(bûyî), xopan(bûyî)

rimbaz, rimhawêj rimavêj, rimbaz, bikarînera/ê riman

rimbazî, rimhawêjî rimavêjî, rimbazî, şerrê bi riman, lîstika avêtina riman ku tê de yê herî dûr biavêje bi ser dikeve

rimê- rayê dema niha ji lêkera riman

rimên- rayê dema niha ji lêkera rimandin

rimûde bn ramûde

rinek firçeya ku pûrtê hespan pê tê şehkirin

ring, ringal doşav, dims

ringanewe nalîn, lorîn, kinkin kirin, hêdîka girîn

ringê- rayê dema niha ji lêkera ringanewe

rinî bn rinû

rinîn 1. selixandin, nînok lê dan, bi nînokan sivik birîndar kirin 2. çinîn, mêwe yan sebze ji darên wan vekirin

rinînewe verûçandin, rûçikandin, verûçikandin, rût kirin

rinû aşît, herez, basû, berfende, şepe, şetele, şêfî, paravana, koma berfê ya ku ji çiyayekî diherrike xwarê û dikare mirovan di bin xwe de bikuje û avahiyan hilweşîne

rink kengir, kereng (t beşa ku tê xwarin)

rinok pencirk, nînokên dirêj û dirinde yên hin lawiran

riq rik, kerb, kîn, înat

                      riq lê bûn jê qehirîn

                      riq lê helgirtin rik jê kirin, li hemberî birik bûn

                      riq nîştinewe kerb lê qels bûn, êdî ewqas bikerb nebûn

                      riq xwardinewe qehra xwe daqurtandin, sebir kirin, tehemil kirin

riqawî birik, bikerb, bikîn, biînat, riko, qehirî

riqeberî hevrikî, rikeberî, dijberî, dijminatî

riqestûr serhişk, riko, înato, biînat

riqhelgir rikhilgir, riko, kîndar, bikerb

riqlesik birik, riko, înato

ris bn rist

riskan kelijîn, şeq bûn, hatin kelaştin

riskandin kelaştin, kelijandin, şeq kirin

riskaw keliştî, kelijiyayî, şeqbûyî

riskê- rayê dema niha ji lêkera riskan

riskên- rayê dema niha ji lêkera riskandin

rist rist, ben, dezî, bizîng, hebl, werîs, dav, davik; dirêjahî, dewam

                      ristî sal jî, temen, umr

ristin 1. [-rês-] ristin, hirî bi teşiyê kirin ben/dav/davik 2. zêde axivîn, bênavbirr peyivîn

rişanewe 1. verişîn, hilavêtin, xwarina di zikê xwe de (bi hemdî xwe) di devê xwe re avêtin 2. kolera, zikêşî, hinavêşî

rişênewe verişîner, dilraker, tişta/ê ku dikare bibe sedema verişînê / hilavêtinê

rişk spih, sirke, rişk, hêkên spihan

rişkêtî dan spih ketinê, sirke ketinê, rişk girtin

riştin bn riştin

rîş rî, rih, mûyên li gep û alekên zelaman

riz- -riz-, rayê dema niha ji lêkera rizan (rizîn)

rizan rizîn, (mêwe/sebze) zêde gihiştin û loma xirab bûn

rizandin rizandin, (mêwe/sebze) zêde gihandin û loma xirab kirin

rizel bêçare, bêşiyan

rizelok xewixok, riziyayî, rizî; têkçûyî, xirabbûyî, pûçbûyî

rizên-  -rizîn-, rayê dema niha ji lêkera rizandin (rizandin)

rizgar rizgar, azad, serbest, serbixwe, xweser; xilasbûyî, filitî, azadbûyî, qurtal, qurtar

rizgarge rizgargeh, cihê azadiyê / rizgariyê; stargeh, penageh

rizgarî rizgarî, azadî, serbestî, serbixweyî, serxwebûn, xweserî

rizîw riziyayî, rizî, pûçbûyî

rizn rêz, rêzik; rêç, rêk, rêçik

rizok rizok, riziyayî

rizq I rizq, qût, erzaq, zad, xwirak, xurak

rizq II curd, koremişk

ro I berjêr, xwarê:

                      ro kirdin / nan serberjêr kirin, xwar kirin, rêtin, vala kirin

ro II wey, wax, ox: bawke ro! Wey babo, wey bavo!

ro ro, robar

ro -ro, -roj: emro îro, nîwero nîvro

ro- rayê dema niha ji lêkera royîştin (çûn)

roh ruh, can, giyan, nefs, rih

                      roh birdin bizdandin, behecandin, ruh jê birin

                      roh çûn bizdîn, behecîn, ruh jê çûn

rohdar biruh, ruhdar, candar, bican, sax, ne mirî

rohzil qurre, pozblind, metho, xwemezinker

roj 1. roj, tav, hetav 2. roj, ji sibê ta êvarê 3. roj, 24 seet

                      rojanî pêşû berê, rojên berê

                      roj awa bûn roj ava bûn, roj çûn ava (êvaran)

                      roj be ser birdin debara xwe ya rojane kirin

                      roj bûnewe bûn roj, roj hilatin, tav dan

roje na rojê rojekê e rojekê ne, her du rojan carekê

roj gîran roj xeyirîn, roj tarî bûn

                      roj kirdinewe bi şev qet ranezan / raneketin / nenivistin

rojane 1. rojane, her roj 2. rojane, meaşê rojê

rojawa rojava, xerb, cihê ku êvarê roj lê ava dibe; rojavabûn, avabûna rojê

rojawayî rojavayî, xerbî

rojbir rojane, her roj

rojbiwêr rojbihêrk, roja betaliya ji kar/xwendinê

rojelat bn rojhelat

rojerê rêya rojekê, qonaxa rojekê, dûrahiya ku mirov dikare bi rojekê bimeşe

rojgar 1. rewş, qeder 2. serdem, zeman 3. roj, ji rojhilatinê ta rojavabûnê

rojhelat rojhilat, şerq, cihê ku sibeyanê roj jê hiltê / radibe; rojhilatin, rojrabûn, hilatina / rabûna rojê

Rojhelatî Nawerast Rojhilata Navîn

rojhelatnas rojhilatnas, oryantalîst, pispora/ê siyaseta yan çandeya Rojhilata Navîn yan Asyayê

rojî 1. jiyar, abor, debar, îdare, nanê rojane 2. rojê, rojekê, her rojê: rojî dû car rojê du car

rojnamenûs rojnamevan, rojnameger, rojnamenivîs

rojnamenûsî rojnamevanî, rojnamegerî, rojnamenivîsî

rojnamewan bn rojnamenûs

rojnamewanî bn rojnamenûsî

rojperist 1. rojperist, zerdeştî 2. margîse, bûkelemûn, pîrika melekdas, têrtêre (zoo. Chameleo) 3. gulberroj

rojreş roja reş, bêsiûdî, bênesîbî, qederreşî

rojû rojî, nexwarin û venexwarin ji rojhilatinê ta rojavabûnê (t li meha remezanê)

rojû girtin rojî girtin, birojî bûn

rojû şkan rojiya kesekî ketin, rojî lê şkestin, bêrojî bûn

rojûgir, rojûwewan rojîgir, birojî

rokiraw berjêr, serberjêr, berjêrkirî, xwarkirî, rijandî, valakirî

rol rol, dewr, karakter, kar, erk

role, roleke 1. qurban, heyran, dilê min, berxa/ê min, ezgorî, ezheyran, ezqurban 2. law, kurr (tenê mecazî)

roman roman, çîrokên dirêj yên nûjen

romantîk romantîk, evînî

romannûs romannivîs, nivîskarê romanan

romannûsî romannivîsîn, nivîsîna romanan, karê romannivîsan

ron rûn, don, duhn, zeyt

               ronî çeşt rûnê xwarinçêkirinê, rûnê ku di xwarinçêkirinê de tê bikaranîn

               ronî kere nîvişk

               ronî masî rûnê masiyan

               ronî pemû rûnê pembû, rûnê ji kakilên pembû

ronî ruwek rûnê riwekan / giyayan

ronî zeytûn zeyt, rûnê zeytûnan

ronaw ava rûnî, ava têr-rûn

rondan rûndank, amana ku rûn tê de tê parastin

rondik rondik, hêsir, ava çavan (dema ku mirov digirî)

ronyas reng, ronas, ronyas, dara ku rengê sor jê tê peydakirin (bot. Rubia tinctorum)

ronyasî ronasî, ronyasî, rengî, sorê ji rengê dara rengê

roşin ron, geş, zelal, bironahî, ronahîdar

roşinayî ronahî, geşî

roşinbîr ronakbîr, rewşenbîr, têgihiştî, entelektuel

roşinbîrî ronakbîrî, rewşenbîrî, entelektuelî

roşinî ronahî, geşî

rox 1. rox, ava biherrî, ava herrî di nav de 2. berav, qerax, derav, perav, kinar, kevî, rexê avê

roz dirûn, kêlîkirin

               roz kirdin bi hev ve dirûn, kêlî kirin

ruşte bizîng, werîs, ben (t yê dutayî yê ku tayên wan li hev hatine hûnandin)

ruwan şên bûn, hêşin hatin (gulûgiya)

ruwandin çandin, şên kirin (gulûgiya)

ruwanî riwek, şênkatî, gulûgiya

ruwanewe tîr bûn

ruwanîn nerîn, mêze kirin, berê xwe danê, lê nerîn, mêzandin, meyizandin, nêrîn, nihêrîn, seh kirin

ruwaw şênbûyî, hêşinbûyî

ruwawe tîr, tîrbûyî, tîrkirî

ruwek riwek, şênkatî, gulûgiya

ruwekzanî riweknasî, giyanasî, botanîk

ruwê- rayê dema niha ji lêkera ruwan

ruwêl kûvî, kovî; beyar, dêm, bi-xwe-şênbûyî, neçandî

ruwên- rayê dema niha ji lêkera ruwandin

ruxsar rû, serûçav, dêm, sîma

rû rû: beşa pêş yan bi ser ve ya tiştekî

               rû dan 1. qewimîn, (bûyerek / belayek) çêbûn, peyda bûn 2. cesaret dan

               rû girtin pejirandin, qebûl kirin, pê razî bûn

               rû kiranewe êdî şerm nekirin

               rû kirdinewe berê xwe danê, lê mêze kirin, lê nerîn, awir danê

               rû lê bûn ber lê bûn, ber bi derekê ve çûn yan nerîn

               rû poşan rû niximandin, rû nixamtin, rû veşartin

rû şkandin erz lê şkandin, dan şermê

rû lê wergêran rû jê vegerrandin, berê xwe jê girtin, mayê xwe tê nekirin, hefza xwe jê kirin

rûbar bn robar

rûbazarî hezkirî, dilhebîn

rûber rûber, bergeh, dirêjahî û firehiya derekê yan tiştekî

rûberû rûbirû, rû-bi-rû, li pêşberî hev, li miqabilî hev

rûberû bûnewe pêrgî hev hatin, li hev rast hatin, hatin pêşberî hev; pêşiya hev girtin

               rûberû kirdinewe pêrgî hev anîn, li hev rast anîn, anîn pêşberî hev; dijî hev rakirin

rûdar (mirova/ê) vekirî, wêrek, ne şermîn, ne fedîker

rûdaw (nd) bûyer, qewimîn, rûdan; (rd) qewimî, rûdayî

rûge rûgeh, qîble, Ke’be, cihê ku misilman di nivêjkirinê de berê xwe didinê

rûgeş rûgeş, rûxweş, dilxweş, bikêf, bizewq

rûgirj bn rûtal

rûhelmalraw bêşerm, rûşûştî, rûqayîm

rûkeş rû, rûpoş, tişta/ê ku tiştek din di bin ve hatiye niximandin/veşartin

rûkirawe (mirova/ê) vekirî, wêrek, ne şermîn, ne fedîker

rûm rêv, mûyên ku bi ber organên zayendî yên jin û mêran ve şên dibin

rûmet gep, alek, hinarok, herdu rexên rûyê mirovan ku yên zelaman lê rî dertên û jê tên tiraşîn

rûn I zelal, xwiya, diyar, eşkere, belî, aşkira

                      rûn kirdinewe ron kirin, zelal kirin, ravekirin, şirove kirin, xwiya kirin, eşkere kirin

rûn II ruhn, şil, avî, şileyî

rûnak ron, geş, zelal, bironahî

rûnakbîr bn roşinbîr

rûnakî ronahî, ronî, ronayî, geşî, zelalî

rûnî ronî, zelalî, geşî, ronbûn, ronahî

rûnûs kopî, jêgirtin, nisxe, nusxe

rûnûsname defter, kopîname

rûpamanî nazdarî, cilwe, îşwe, nazûnûz, gotinên şirîn jê re gotin

rûpere bn rûlapere

rûpoş rûpoş, maske; perde (t ya li ser rûyê jinan)

rûqayîm rûqayim, bêşerm

rûr rûreş, şermezar

rûreşî rûreşî, şermezarî, fihêt, eyb, şerm

rûsard rûsar, ne xweşmirov, mirova/ê ne xwîngerm û xweşheval

rûsext serhişk

rûspî rûspî, serfiraz, serbilind, (mirova/ê) qedirgirtî, biqîmet

rûşan selixîn, bi sivikî birîndar bûn

rûşandin selixandin, bi sivikî birîndar kirin

rûşkên kesa/ê yan tişta/ê ku mirovan dide şermê, erza mirovan dişkêne

rût rût, rûs, tazî, mirovên bêcil, darên bêçilû, erdê bêdar û hwd.; tursî, tusî, bêgoşt yan bêxwarin: nanî rût nanê tursî

                      rût û qût /rûtûqût rûsûtazî, şilfîtazî, bi temamî rût

rûtal rûtehl, bêmad, ne rûgeş, ne kêfxweş, ne rûken

rûtayî rûtî, rûtahî, rûtbûn

rûten rût (t erd/zevî)

rûtirş rûtehl, kesa/ê ku bi dilxweşî bi mirovên din re na-axive û nade û nastîne

rûtî rûtî, tazîtî, rûsî, rûtayî, rûtbûn

rûwalet durûtî, riyakarî, çîvokî, bêexlaqî, derewînî, melaqî, bincamîtî, dudevîtî

rûwaletbaz, rûwaletker durû, riyakar, çîvok, bêexlaq, derewîn, melaq, bincam, dudev

rûwe kopî, jêgirtin, nisxe, nusxe

rûwew ber bi, beramber, miqabil, berev

rûxan hilweşîn, ruxîn, herrifîn, kavil bûn, xirab bûn, xopan bûn, wêran bûn, kembax bûn

rûxandin hilweşandin, ruxandin, herrifandin, kavil kirin, xopan kirin, wêran kirin, xirab kirin, kembax kirin

rûxaw hilweşiyayî, ruxiyayî, herrifî, kavil(bûyî), xirab(bûyî), xopan(bûyî), wêran(bûyî), kembax(bûyî)

rûxoş rûgeş, rûxweş, dilxweş, bikêf, bizewq

rûxoş rûgeşî, rûxweşî, dilxweşî, kêf, zewq, keyf

rûzerd rûzer, spîçolkî, bêxulk, bêreng, rengavêtî

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s