FERHENGOKA ZIMANÊ ZAROKAN

Ji: Kovara Kanîzar, hejmar 8

___________________

Kovara Kanîzar bi hevkarî li gel koma Zimanê Kurdî[1]

zarok

Mebest ji ”zimanê zarokan” li vê derê hin peyv in ku mezin di navbera xwe de bi kar naînin lê zarok di jiyê anku temenê xwe yê biçûk de dibêjin û herwiha gelek caran jî mezin wan di axiftina xwe ya li gel zarokan de dixebitînin.

Armanca me li vê derê rêzkirina wan peyvan e ku di axiftina di navbera mezin û zarokan de tên bikaranîn û zarok wan ji mezinan hîn dibin û nifş bi nifş ew kêm-zêde wek xwe dimînin. Merema vê ferhengokê ne ew e ku wan peyvan rêz bike ku yek yan hin zarok ”şaş” dibêjin.

Peyv ji agahîderên (informant) ji çendîn deverên cuda hatine komkirin. Piraniya agahîderan kurmancîaxiv bûne lê hin jî soranîaxiv. Piraniya peyvan di ”zimanê zarokan” de li deverên kurmancîaxiv de tên bikaranîn lê çend peyv jî ji soranî ne ku di kurmancî de ne li kar in.

Eger (S) li dûv peyvê hebe, ew bi soranî lê ne bi kurmancî ye. Eger (S) li pey peyvê tine be, ew tenê bi kurmancî ye yan jî kurmancî û soranî ye.

Di vê hejmarê de em ê ferhengoka peyvên zimanê zarokan belav bikin û di hejmara bê de jî taybetmendiyên zimanê zarokan vekolin.


ala binêr êla

 

be’êk bizin

biv e, bive germ e, xeter e (dikare bişewitîne, dikare bisoje)

 

cucu çûçik, teyr, firrinde

çaç çav

çeç (tet) dest, lep, mist, kulm

çiç, çiço şîrê dayikê, bersînga dayikê

çiz 1) [Z-ya qelew] mîz: çizê kirin mîstin 2) [Z-ya zirab] dest nediyê, dest nekiyê, dest neavêjiyê

çîç (S) ciwan, spehî, rind, delal, bedew

çûçe, çûçî rûniştin: çûçî ke rûne

 

dadê, dede xwişk, xwişka mezin

 

eçê, eçî lêdan: eçê ke lê bide, lê bixe

ehê [eḧê] 1) gû: ehê kirin rîtin, gû kirin 2) lêdan: ehê ke lê bide, lê bixe

eq, eqo gû, rîtin

elok telefon

’em xwirak, zad, xwarin: ’em kirin xwarin

ewe diêşe, têşe, êş dike

 

êla, êlla (L-ya qelew) xew, razan, raketin, nivistin: êla ke raze, rakeve, binive

 

gixik ken, kenîn

hakê, hayê, haê xew: hakê ke binive, raze, rakeve, xewê bike

hepo xilas, qediya, nema

hepu (S) = hewo

hewo, hewok [ḧewo, ḧewok] se, kûçik, seg, her heywanê tirsnak

hilo rabe

hêz hembêz, koş

hop, hopelês xwehilavêtin, xweçengkirin

huto, hito [ḧuto, ḧito] keçikên biçûk

 

’inê tirimpêl, otomobîl, erebe, seyare, maşîn

 

jîjî goşt

 

kaka şîrînahî

kako, keke, keko bira, birayê mezin

kekir şekir

kix e, kixe pîs e (nexwe, ji devê xwe biavêje)

 

lalê 1) girar, pîlav, birinc 2) xew: lalê ke binive, raze, rakeve

lola xew: lola ke binive, raze, rakeve

lolo mîz

 

meme, mem, memme vexwarin, şîr, av

mi’ek mî, mih, berx

 

nîna, nînî dans, reqs, govend, dîlan, dawet: nîna ke bireqise, dansê bike

nono, nunu (S) xwarin, şîrînahî

 

oçê goşt

o ke, olê ke raze, rakeve, binive, xewê bike

 

paç maç, ramûsan

papecane (S) pêlav, sol, kewş

papo pêlav, sol

pe’ e, pe’e pîs e (nexwe)

pep pê, ling

pepe nan

pido, pidok kîr, xirr, endamê cinsî yê nêran

pifo (S) xwarin, xwirak

pişîk pisîk, kitik (di hin devokan de ”pişîk” tenê bi zimanê zarokan e û bi zimanê mezinan ”kitik” e)

pito, pizo kurrikên biçûk

pitê keçikên biçûk

poç porr, pirç, mûyên serî

 

qaqa hêk

qeb-qeb, qebo-qebo were hemêza min, were milê min, were koşa min!

 

seke, se ke bisekine, raweste

 

şoşo, şoşok ker (dewar)

 

tatî meş, birêveçûn, çûn, livîn: tatî ke bimeşe, bilive

tet (çeç) dest, lep, mist, kulm

tit (çiç) bersîng, çiçik, memik

tix, tix e pîs e (ji devê xwe biavêje, neke devê xwe)

tîtê tirimpêl

totî rûniştin: totî ke rûne, rûne xwarê

 

vav av, vexwarin

 

wişik xweşik, delal, rindik, pê şa bûn

 

xito = huto, hito

 

_________________
TÊBÎNÎ

[1] https://www.facebook.com/groups/zimanekurdi

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s