Bilbil çawa dizanin bixwînin?

Husein Muhammed

bilbil

Mamoste Tosinê Reşîd li ser dîwarê xwe yê Facebookê pirsiye ka gelo çima kurdên Bakur bi mebesta strangotinê dibêjin “kilam xwendin”.

Gelek bersiv jê re hatine. Hin kesan guman kiriye ku ew wergera “okumak” ya tirkî ye ku bi maneya xwe ya bingehîn “xwandin/xwendin” e lê herwiha bi wateya “stran gotin” jî tê bikaranîn.

Rast e ku di kurdî de maneya bingehîn ya peyva “xwandin” an “xwendin” niha pêdeçûna nivîsan e. Lê li gel wê, herwiha çendîn wateyên din jî yên “xwandin/xwendin”ê hene.

Herdem kurdan bi helbestkî gotiye: “Bilbil li ser darê dixwîne.”

Bi farisî jî “x(w)anden” ne tenê xwandina kitêban lê herwiha stran gotin e jî: “avaz x(w)anden” (stran gotin).

“Xwandin/xwendin” peyveke pir qedîm e û rehên wê digihin makezimanê proto-hindûewropî jî û ev peyv gelek ji berî hebûna nivîsan hebûye.

Maneya kevnar ya “xwandin/xwendin”ê bi rastî jî “stran gotin” e û peyva “xwandin/xwendin” bi xwe ji hebûna nivîsînê gelek kevntir e:

https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-European/keh%E2%82%82n-

Hevrehên wê di gelek zimanan de hene û niha jî wateya “stran” yan “stran gotin”ê didin: latînî “cano” (bixwînin: kano) anku “strîn, stran gotin” û “canto” (stran), îtalî “cantare” (stran gotin), fransî “chanter” (stran gotin) û “chanson” (stran).

Bo guherîna wateyê, bidin ber “qere’e” ya erebî ku niha maneya “xwandin/xwendin” dide lê bi eslê xwe wateya “gazî kirin” dida.

Herwiha peyva inglîzî “read” niha maneya “xwandin/xwendin” dide lê berê wateya wê “rêz kirin” bû û hevreha “rêz” û “rast” yên kurdî ye:

https://en.wiktionary.org/wiki/read

Her sê peyvên van zimanan bi eslê xwe ji hebûna nivîs û xwandinê kevntir in lê bi peydabûna xwandinê re wateya wan guheriye.

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s