Ferhenga Tirkî-Kurdî ya Mehmet Tanrikulu

Tanrikulu

Husein Muhammed

Ferhenga Tirkî-Kurdî (Kurmancî) (Türkçe-Kürtçe Sözlük) ya Mehmet Tanrikulu yek ji wan çendîn ferhengên tirkî-kurdî ye ku di salên 1990î de derketine. Ev ferhenga yekalî (tirkî-kurdî) ji zêdeyî 520 rûpelan pêk tê û bi çapeke pirr spehî li Stockholmê di nav weşanên Podium de bi hevkariya li gel Pirtûkxaneya Kurdî ya Stockholmê derketiye.

Ji bilî rêzkirina peyvan, di ferhengê de çend rûpel şîretên bikaranînê (tenê bi tirkî) hene.

Ev ferheng pirr baş e lê ji ferhenga Zana Farqînî ya tirkî-kurdî û ya D. Îzolî jî ya kurdî-tirkî-kurdî vedimîne tevî ku ji van herdu ferhengan ya dûtir dehsalekê berî ya Tanrikulu derketiye jî.

Li gor kurtedaxuyaniyeke bi swêdî ya bi ferhengê ve hatiye zeliqandin, Tanrikulu bîst salan li ser vê ferhengê xebitiye. Rast e ku daner xwe pirr bi diyarkirina tîp û bingehên peyvên tirkî ve westandiye lê mixabin gelek ji bergind û wateyên wan yên kurdî pirr qels in – eger ne ta şaş jî bin. Ferheng bi xwe bi tidarikeke sivik hatiye danîn anku tenê peyv hatine wergerandin û bikaranîna wan û pend û biwêjên têkilî wan nehatine dan. Bêşik ferheng bi awayekî wiha sivik jî dibe. Lê, li aliyê din, daner ta etîmolojiya peyvên tirkî jî lê zêde kiriye û bikaranîna wê bo xwendevanan dijwar bûye.

Tanrikulu gelek çavkaniyên baş bi kar anîne. Lê hin ji wan ta yên têkiliya wan bi zimanê kurdî re kêm jî wek: Ferhenga Etîmolojiyê ya Hindo-cermenî (Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch). Lê mixabin ti ferhengên heyî yên tirkî-kurdî (yan kurdî-tirkî) bi kar neanîne. Ku ew ferheng bi kar neanîne ne tenê ji çavkaniyên di ferhengê de hatine rêzkirin lê herwa ji naveroka ferhengê jî diyar e. Ji min re pirr seyr e çima wî – bo nimûne – ferhenga kurdî-tirkî-kurdî ya D. Îzolî bi kar neaniye ku du çapên wê bi salan ji berî derketina ferhenga Tanrikulu hem li Ewropa û hem jî li Tirkiyeyê mişe hebûne. Eger wî ev ferhenga baş ya wê demê heyî bi kar bianiya, dê ferhenga Tanrikulu herî kêm hindî wê bikêr ba lê mixabin ya Tanrikulu nagihe wê pileyê.

Hatiye diyarkirin ku di ferhengê de zêdeyî 23 hezar peyv hene. Mixabin dikare were gotin ku beşeke ne kêm ji van peyvan yên ji zimanên ewropî ne. Ne ku dijî rêzkirina wan peyvan im di ferhengan de lê di vê ferhengê de bergind û wateyên wan tenê her eynî peyv hatiye dan û bi ti awayî nehatine ravekirin. Mînak: “anket anket; dantel dantêl; gotik gotîk” û bi hezaran peyvên din. Dikare were pirsîn: Eger bikarînera/ê vê ferhengê vê peyvê fehm bike, dê çima di ferhengê de lê bigere yan jî eger di “anket, dantel, gotik” negihe, dê çawa bi saya ”wergerên” wan “anket, gotîk, dantêl” jê fehm bike?

 

 

 

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s