KURDÎZAR: ferhenga soranî – kurmancî: Ç

 

husein

Ev beşek ji ferhenga soranî-kurmancî ya Husein Muhammedî ye. Xetik (_) li jêr R tê maneya R-ya şidandî, li bin L î wateya L-ya qelew dide, li bin H tê maneya H-ya wek di peyva “heft” de (ح).

Ç ç چ

ça çay, ça

çabûk çist, çeleng, gurc, pît, çalak

çaçî çayçî, çaygêr

çadir xîvet, çadir

çadirnişîn koçer

çadirga war, wargeh, xîvetgeh, çadirgeh

çak çê, baş, qenc, rind

çaket çaket, saqo, qapût

çal çal, kend, kosp, kun

çalak çist, çeleng, zîrek, fêris, aktîv, destbişol

çalaw çalav, hewz, gerrik, gom, lîç

çaleçeqîle (gul) lale, alale, le’le, lehle

çandin 1. çandin

çandemenî dexl, dexlûdan, çandemenî, berhemê çandinê

çandenî çînbar, bikêr bo çandinê

çap çap, belavkirin, weşandin, tebih kirin

çapkiraw çapkirî, çapandî, weşandî, tebihkirî

çapxane çapxane, weşanxane, metbee

çapalêw çaysefînk, çaypalêfk, sefînka çayê, palêfka çayê

çapez çaydank, qorî, qorîk, çadank

çar (1) çare, hel, çareserî

            ~ kirdin çare kirin, çareser kirin, hel kirin; (nesax, nexweş) sax kirin, baş kirin

çar (2) (mih) guhspî

çare biçim, rû, serûçav (bi taybetî bi wateya tal): Namewê çarey bibînim Naxwazim biçimê wê / wî bibînim

çarek çarek, çarêk, yek ji çarê; çarêk, 15 deqe (ji saetê)

çarenûs çarenivîs, qeder, felek

çarenûssaz diyarker, xwiyaker, zelalker

çarewa hesp, mehîn

çarşêw çarçev, serdoşek, çarçav

çasir parsek, xwestok, gerrok, xwastok

çaş mat, ecêbgirtî, matmayî, matbûyî

            ~ bûn mat bûn, mat man, ecêb girtin, ecêbê (serê yekî) girtin

çaşnî tam, çêj

çaşt firavîn, xwarina nîvro

çaştênga danê sibê, danê siharê, berî nîvro

çatole çadirok, xîvetok, kûnik, konik

çaw çav

çawbaşqal flortker

çawbaşqal flortkerî

çawbirsî çavbirsî, hesûd, çavbirçî, ya / yê bi ti tiştî têr nabe

çawerwan bendewar

çawerwankiraw pêşbînîkirî

çawêşe çavêşî, êşa çavan

çax (1) qelew, bigoşt, zexm

çax (2) sax, saxlem, tişta baş dixebite

çay ça, çay

çaydan çaydank, çadank, qorî, qorîk

çayer mêrg, çîmen, çayir, keskistan, şêngeh, lewerr, çerîngeh

çeç, çeçe z. çeç, çeço, dest bi zimanê zarokan

çek (1) çek, sîleh

çek (2) çek, çeka pare

çek (3) cil û bergên jinan yên bi zêr û zîv û pirpirrok û zîqzîqok

çekere ta, çeq, şax, çiqil

çekdar, çekrêj çekdar, biçek, bisîleh

çekdarî, çekrêjî çekdarî, biçekî, bisîlehî

çekûş çekûç, keçûç

çelak çelak, darikek dirêj e bo daweşandina gûz û hin berhemên din yên daran têt bikaranîn

çelan berê, li demên borî

çelaw serûpêk, ser û piyên bizinan yan mihan dema tên kelandin yan qelandin

çeleme arîşe, kêşe, krîz, rewşa ne pêdandî û sabit

çelîpa n. xaç; r. xîçûxaç

çelte, çelte-çelte galgal, galegot, gotegot, gotinên bêbingeh (t. bo xerabkirina nav û namûsa kesekî)

çelûmil berpirsiyarî, bar (t. mecazî)

çem (1) çem, robarê mezin

çem (2) bnçaw

çem (3) bn. xwar, lar

çemandin, çemandinewe tewandin, çemandin, xwar kirin, badan ta ku xwar bibe

çemanewe, çemînewe çemîn, tewîn, çeman, hatin çemandin / tewandin, tewiyan, çemihan

çemaw, çemawe çemî, tewî, çemayî, çemihayî, tewiyayî, hatî tewandin / çemandin

çemçe heskû, mifsik, kefçiyê mezin yê pê xwarinê ji qazanan dikin sêniyan

çemer çemer, çember, xirrxal, bazine; xelek

çemerî çemerî, çemberî, xirrxalok, bazinok; xelekok, xelekî

çemole şûm, neqet, venehewayî, destmatî, belakirr

çemûçem çepûçûrr, rêya ne rast û rêk

çen (1) bn. çend

çen (2), çene, çenage zenî, erzînk, çene

            Çene / çenage dan zêde peyivîn, gelek axiftin, pirr ştexilîn

çend, çen çend, çiqas, çen

çendan, çendeha çendîn, pirr, gelek

çendayetî çendî, miqdar, jimar

çendemîn çendem, çendemîn, ya çendê / çendan

çendêtî çendîtî, miqdar, çendî

çenebaz zêdebêj, pirraxiv

çenebazî zêdebêjî, pirraxivî

çeneçen zimandirêjî

çeneheraş bedmebest, niyetxirab, yê gotinan bi armanca xirabiyê dike

çep (1) çep, aliyê / hêla çepê, dijw. rast, hêla / aliyê rastê; çep, destçep

çep (2) lep, kefa dest

çepal dest

çepale pate, patok, parçe, parçok

çepaw şelandin, talan, êrişa / pelamara şelandinê / talankirinê

            ~ kirdin şelandin, talan kirin

çepk destik, qeft, baq, gurz, gurzik (yê gulan)

çepe çepo, zelamê / kurrê destçepê; çepê jina / keça destçep

çepecax goştbirrk, amûrek pêbirrîna goşt

çepel kirêt, pîs, qirêj, nerind; bêşerm, bêedeb; çikûd, tema, nemerd, tema’

çepelî kirêtî, pîsî, qirêjî, nerindî; bêşermî, bêdebî; çikûdî, temahî, nemerdî, tema’î

çepelok zele, sîle, şeq, şep, şeqam, şîrqam, şîrmaq, zelle

çeper çeper, tan; kozik, kotan

çepger, çepgerd zordar, bêrehmet, nedilovan, zalim, stemkar, bêbext

çepken nihûn, tunel, kuna / qula ji herdu aliyan ve vekirî

çeple çepik, destqutan

            ~ lê dan / kutan çepik lê dan, dest qutan

çepler destçep

çeplerêz, çeplerêzan rêzeçepik, destqutana bi kom

çepok zele, sîle, şeq, şep, şeqam, şîrqam, şîrmaq, zelle

çepro çepgir, çepperwer, çepperest, peyrewê / alîgirê / mirûdê rêzanî û siyaseta çepgiriyê

çeproyî çepgirî, çepperwerî, çepperestî, di siyasetê de alîgirê rêbaz û rêzaniya çepiyê

çepûçêr çepûçûrr, xwarovîç, rêya rêk û rast naçe

çepxûn şûm, neqet, venehewayî, destmatî

çeq, çeqe, çeqeçeq 1. pitepit, gazin; gengeşe 2. çeqereq (deng)

çeqal (mirovên) sade, dijw. malmezin, esilzade, zanedan. Bi taybetî wek çeqal û beqal tên bikaranîn û wateya wê kesên nemalmezin e. Bi pirranî di wateya biçûkhesibandinê de têt bikaranîn.

çeqan daçûn, di nav berfê / heriyê re man / daçûn / xetimîn / alizîn / asê bûn / asê man: le qur çeqan di heriyê re man, di nav heriyê de asê bûn

çeqandin pal dan, def dan, han dan, pal pê radan, pal bi yekî radan

çeqel n. çeqel; adj. zeîf, bêgoşt, lawaz, rûtik

çeqel pêk, pî (yê maseyan, kursiyan û hwd)

çeqene çeqeçeq (deng bi bi tilan / tiliyan / tibilan)

çeqîw xetimî, asêbûyî (t. di nav heriyê / berfê re)

çeqmaq heste, çeqmaq, alavek e bo vêxistina cigareyan

çeqo birrek, kêr, şefir

çeqokêş şerrxwaz, belakirr; gefxwer, hereşeker, tehdîdker

çeqosaz kêrçêker

çeraga, çerage çerîngeh, çêrgeh, mêrg, çîmen, çayir

çerçî etar, firoşkar (t. yên li gundan digerin û tiştan difiroşin)

çerdawerû rûqayîm, bêşerm

çerdax kepir, xaniyên havînî yên bêdîwar û serbanê wan ji çilû yan qamûş

çerde miqdar, çendanî, gelekî, pirrî, zehfî

çere xwarinok, xwarina sivik

çerinde çerîngeh, çêrgeh, cihê heywan lê diçerin

çerîn çerîn, çêrîn, dema heywan giyayê li mêrg û çîmen û çayiran şên dibe dixwin

çerm çerm, pîst, kevil, post

çermeserê serêşî, sergêjî (t. bi mecazî), kul, xem, derd: Çermeserêm meke Serê min neêşîn, Serê min gêj neke

çermig, çermû spî, rengê spî

çers tilyak, beng, heşîş

çerx (1) çerx, zivrok

            ~î tûjkirdin hesan, kevirên pêtûjkirina devikên kêran

çerx (2) heste, çeqmaq

çerxan zivirîn, çerixîn, dorgerîn

çerxaw çerxav, aşê avê

çerxeme zembîl, selik, sepet, zembûl

çes çi ye (‘çes’ ji ‘çi est’ çêbûye)

çesp çirr, tiştê (nimûne hevîrê) ji hev diçe lê zû-zû ji hev venabe; çist, xurt, xwegir, xweragir, qayîm

çespan, çespîn (1) v. zeliqîn, çirrikîn, bê ve man, man pê ve, jê venebûn; çist bûn, xurt bûm, qayîm bûn

çespan adj. pît, lezgîn, hêl, zû, acîl, bilez

çespandin zeliqandin, çirrikandin; xurt kirin, qayîm kirin, zeximandin, çist kirin

çespaw, çespîw zeliqî, çirrikî, pêvemayî; çistbûyî, xurtbûyî, zeximî, qayîmbûyî

çeş 1. tam, çêj, tehm 2. dav, xefik, tepik, davik, dav û xefik

            ~ bûn tamijîn, fêrî tamekê bûn, fêrî çêjstandtina ji tiştekî bûn, lezet standin

            ~ kirdin tamijandin, fêrî tamekê kirin, hînî çêjstandtina ji tiştekî kirin

çeşin birr, cor, reng, awa, çeşn, teşn, şêwe, tewir, tehir

çeşke mifsik, heskû, kefçî

çeşme kanî, avzêk, çeşme, cihê av jê dizê

çeşn birr, cor, reng, awa, çeşn, teşn, şêwe, tewir, tehir

çeşnî serikên berikên fîşekan

çeştin tam kirin, tama tiştekî seh kirin

çet qirş, qirşik

çetal çetel, çartilk (alava pêxwarinê); şen, şeneke, milhêb (alava vebijartina dexl û dan)

çete çete, cerdevan; keleş; diz

çeteyî, çetekarî, çetegerî çetetî, cerdevanî, çeteyî; keleşî, dizîkerî, dizkarî

çetir (1) sîwan; sîtavk; paraşût

çetir dîk (t. elokên nêr)

çetiyane şûr (şûr û tîr, t. şûrên xwar)

çetîw sêwî, êtîm, keça bavê wê nemaye

çetlemez fêlbaz, hîlebaz, hîleker, fêlker

çetol, çetole çadir, xîvet, kûn, kon (t. yên sivik)

çetûn 1. zehmet, dijwar, giran, dijw. asan, sanahî, hêsan, sanayî 2. şûm, neqet, venehewayî, destmatî

çetyane şûr (t. yên xwar)

çew xiş, şuj, zixik, zixruk, xişeber, xîz, hirdû, kevirên hûrik, hûreberik, hûrekevirok

çewaşe vaj, vajî, berevajî, berojvajî; nerênî, ne-erênî, negatîv

çewdar pezfiroş; terşfiroş, dewarfiroş

çewlig xişok, şujik, erdê bi kevirên hûrik

çewr têrdon, têrrûn, bidon, birûn, biduhn

çewrî rûn, don, duhn; bez

çewsandin çewisandin, tepeser kirin, heqê lê xwarin, zilm lê kirin, miameleyên xerab pê re kirin

çewsawe tepeser, zorlêkirî, heqlêxwarî, zehmetkêş

çewener, çewender selmik

çewêl bnçewt

çewt xwar, xwehr, xwêhl; şaş, çewt, xelet, hele

çewtandin, çewtandinewe tewandin, çemandin, xwar kirin, badan ta ku xwar bibe

çewtanewe çemîn, tewîn, çeman, hatin çemandin / tewandin, tewiyan, çemihan

çewtaw, çewtawe çemî, tewî, çemayî, çemihayî, tewiyayî, hatî tewandin / çemandin

çewtî xwarî, xwehrî, xwêlî; şaşî, çewtî, xeletî, heleyî, şaşîtî

çexmaq heste, çeqmaq, alavek e bo vêxistina / agirberdana cigareyan

çêj tam, çêj, tehm

çêjan kêşan, kişandin (t. zehmetî kêşan), rezalet dîtin

çêjîle çivîk, çûçik, çûk, firindeyên biçûk

çêr zal, serdest, serwer

çêş tam, çêj, tehm

çêşt xwarin (t. yên kelandî / qelandî / biraştî û hwd)

çêştin tam kirin, çêj kirin, tamandin, çêjandin, çêştin; kêşandin, kişandin (t. zehmetî): Zor azar deçêjin Pirr ezyetê dikêşin / dibînin

çêştker xwarinçêker (t. yên kar û pîşeyên wan xwarinçêkirin e)

çêştxane metbex, mitfax, xwarinçêkiringeh, aşxane

çêw çîv, şiv, darik, tirrik, gilç, darik, şivtan, şiftan; dar

çêwe çeve, dor, ber, dorber, derdor; kuj, goşe, kujî; rex, alî: çiwarçêwe çarçeve, çardor, dorber, çarber

çêwîn darîn, textîn, tiştên ji dar hatine çêkirin

çi çi, çî, peyvika pirsînê

çik (1) (tozêk, kemêk) piçek, kêm, hinek

çik (2) (dilop) çip, çipik, dilop

çikan çikîn, miçiqîn, zuha / ziwa bûn, hişk bûn, av lê neman (bi taybetî çem, rûbar yan co berî ku bigihe deryayê yan avek ji xwe boştir)

çikandin çikandin, miçiqandin, av tê nehiştin, ji avê zuha kirin

çikok çirke, saniye

çikole biçkok, hûrkok, biçûkok, hûrik, pirr biçûk

çil çil, çel (jimare 40)

çil çeqik, çeqok, çeqên biçûk yên daran

çile çile, heyamek çilrojî: çiley zistan çileyê zivistanê, heyama sartirîn çil rojên salê, 14.1. – 23.2., çiley hawîn çileyê havînê, heyama germtirîn çil rojên salê, 15.7. – 24.8.

çilês çavbirsî, hesûd, çavbirçî

çilêsî birsîtî, hesûdî, çavbirçîtî

çilk qirêjî, pîsatî, nerindî

çilkin qirêj, pîs, dijw paqij, pak, temîz

çilkaw şêlav, pîsav, ava qirêj, ava ji ber şûştinê maye

çilokok tirraş, devî, devîçirrk, dirrî, darkolik, kem, çîtik, terraş, bûş

çilon bn çon

çilonha kêm, kêm car, bn be degmen

çilpaw şêlav, ava pîş û şêlî

çilp, çilpeçilp mirçe-mirç, bi dengek bilind xwarin

çilm kilmûş, çilm, ava tîr ya ji pozan / difinan / bêvilan têt

çimk kujî, goşe, rex, alî, hêl

çingal 1. çelak, çengal 2. çetel, çartilk

çinîn 1. çinîn; berhev kirin 2. raçandin, tevinandin, raçinîn, tevn kirin

çinok çavbirsî, hesûd, ya / yê qet têr nabe (bi taybetî ji xwarinê)

çipik bişkoj, bişkojk, bişkivok, pelên daran yên hê nû dibişkivin / hê negihane

çiqil çeq, çiq, çiqil, çeqên daran

çir (1) (adj.) tîr; asê, tijî, dagirtî, li ser hev, di nav hev re, pirr tişt li cihek teng; çirr

çira ronahî, lampe, şewle, gulop, çira; find, şemal, mûm, çira

çiradan çiradank, şemaldank, mûmdank, finddank, tişta find / şemal / mûm / çira tê de têt bicîkirin

çirakewan tavsork, hengur, ronahiya rojê berî ku roj ava dibe

çiran civîn, kom bûn, berhev bûn, li hev civîn, li hev kom bûn; bi hev re gerrîn, bi hev re meşîn

çirandin bang kirin, gazî kirin, bangî yekî kirin, gazî yekî kirin, hawar kirin, daxwaz kirin, dey kirin

çirawirk pêtal, meşal

çirax (1) (adj.) çist, çeleng, zîrek

çirax, çirax (2) zanyar, alim, zana

            ~ bûn xwendina bilind kuta kirin, di xwendina xwe ya bilind / akademîk de derçûn / bi ser ketin

çirç rengjêçûyî, rengavêtî

çirisîn, çirsîn çirisîn, biriqîna stêran, ronahiya stêran, çirûsk dan, ronahiyek kêm dan

çirîkan, çirîkandin, çirîn qîjîn, qajîn, qîrrîn, çîpîn, qaje-waj kirin, bi dengek tûj û bilind girîn yan hawar kirin

çirîke qîjîn, qaje-waj, qîrrîn, çîpîn

çirkan çirkîn, dengê “çirk” jê hatin

çirkandin çirkandin, dengê “çirk” jê anîn

çirke (dengê) çirk, çirke-çirk

çirnûk pence, nînokên tûj

çirpandin pistîn, birde-bird kirin, bi dengek pirr nizm peyivîn

çirpe, çirpe-çirp birde-bird, piste-pist, axiftina bi dengek pirr nizm

çirûçaw serûçav, devûlêv, rû, biçim

çirûk temah, nemerd, çikûd, kinoj, genûs, qinûf, pintî, çirrîk

çirûsan hincirrîn, perritîn, pûç bûn, xespal bûn, xerabe bûn

çirûsandin perritandin, hincirrandin, pûç kirin, xespal kirin, xerabe kirin

çirûsaw hinicirrî, perritî, xespal, xerabe, xopan

çiş vêca, vêca çi, ango çi, vêca ango çi, ma çi ye, de bila: Ew naye, çiş! Ew nayê, de bila qet neyê! Ew nayê, ma xema me ye!

çit bn şit

çitîr bn rêwî

çiwale behîv, bahîv (bi taybetî yên kerrik / negihiştî)

çiwar çar (jimare 4)

çiwarçêwe çarçeve, milbend

çiwarde çardeh (jimare 14)

çiwardehem, çiwardemîn çardehem, çardehemîn, ya / yê çardehê / çardehan

çiwardewr dorber, derdor, hawirdor, dewrûber

çiwarek çarek, çarêk, yek ji çarê; çarêk, 15 deqe (ji saetê)

çiwargoşe çargoşe, çarkujî

çiwarla 1. derdor, dorber, hawirdor, çaralî, çarhêl 2. mat. çaralî, çarhêl

çiwarşem, çiwarşemme, çiwarşemû çarşem, çarşemb, roja piştî sêşemê û berî pêncşemê

çiz, çizû (mar, mêş û hwd.) pêvedan

çizandin durhî kirin, bi şewitandinê destnîşankirin (bi taybetî terş û pez)

çî çi, peyvikek pirsînê ye: Çî biçênît, ewe edirûytewe Çi biçînî, dê wê biçinî

çî- çî: boyeçî boyaxçî

çîl mêkew, kewên mê

çîleçep çepûçûrr, rêya ne rast û rêk

çîlek tûtfiringî, çîlek

çîlke êzing, tirrik, darik ango çeqikên zirav yên daran bo şewitandin

çîm giya, gîha, şênkatî

çîmen, çîmenzar mêrg, çîmen, giyastan

çîn çîn, tebeqe, kast; qat; sef, sinif: çînî kirêkar çîna kedkar, di civatekê yan dewletekê de koma mirovan ya hemû kedkarên wê

               ~ kirdin sinifandin, sefandin; kategorîzandin

çîne (1) kom, gir: çîneyek kitêban girek pirtûkan, gelek kitêb li ser hev kom kirî

çîne (2): ~ kirdin vebijartin, ji hev bijartin, hinek bijartin û yên din hiştin

çît çît, qumaş, kereseyên bo dirûna cilan (t. cilên jinan)

çîtoke çîtok, çîtik, çîtê bêbiha yan kêmnirx

çîx~ kirdin sivik jê girtin û di ber re borîn

çodar pezfiroş, terşfiroş, tewalfiroş

çol çol, (devera) vale / xalî / bêkes / bêtişt

çolax netebitî, venehewayî, nerehet (bi taybetî hespê ne hêmin û aram e)

çolk destavxane, tiwalet, avdestxane

çoleke çivîk, çûçik, çûk

çom çem, robarê mezin

çon çawan, çilo, kusan, çito, çing, çawa, kusa, bi çi awayî

çonha kêm, kêm car

çonêtî, çonyetî awa, şêwe, çawanî; rewş, kawdan, barûdox

çong bn nawerast

çonyek wek hev, mîna hevdu, mîna yekdu, wek êkûdu

çopî govend, dîlan, dawet, çemk, çopî, dans, reqs

çopîn govend kirin, dîlan kirin, dawet kirin, çopîn, dansîn, reqîsîn

çoq kel, germayî, pirr germî

çoqe, çoqeçoq çeqe-çeq(a didanan ji ber sarmayê)

çor (1) teyrê tawis

çor (2) hevdeng, homonîm, peyvên mîna hev tên nivîsîn / xwendin lê wateyên cuda didin

çoran çikîn, miçiqîn, zuha / ziwa bûn, hişk bûn, av lê neman (bi taybetî çem, rûbar yan co berî ku bigihe deryayê yan avek ji xwe boştir)

çorandin çikandin, miçiqandin, hişk kirin, zuha kirin, wiza kirin, av jê qut kirin

çore çip, çipik, dilop

çoş! şoş! şoşe-were! şoşe-were kero! (bang li keran)

çoxil, çoxil lezok, lezûbezok, ya / yê pêşî nafikire û paşî dest bi karên xwe bike

çurweku çurî şîr e wek şîrî spî ye

çunke, çunkû çiku, ji ber ku, çimkî, çunke, sedem / sebeb ew e ku

çust çist, çeleng, zîrek, liserxwe, bidîsîplîn

çutirm, çûtirm bênvedan, bênvekirin, îsterehet

çuxtî rûqayîm, bêşerm

çûk biçûk, dijw. mezin, gir, girs, zexm

çûn çûn, herîn, dijw. hatin

çûzan- tizan-: çûzanim tizanim, ez ji kû dizanim / bizanim, ez çawan dizanim / bizanim. Çûzanît min kêm? Tu çawan / ji kû dizanî ez kî me?

çûzan, çûzanewe kizirîn, kuzurîn, hest bi êşek bi şewat kirin, kezeb şewitîn, dil sotin

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s