RÊZIMANA INGLÎZÎ BI KURDÎ

Husein Muhammed

ALA-DYA-KRD

Zimanê inglîzî roj bi roj zêdetir dibe zimanê serekî yê hemû dinyayê. Her gava ku du qisekerên zimanên cuda bên ba hev, heke yek ji wan zimanê yê din nizane, bi ihtimaleka gelek mezin ew herdu dê bi alîkariya zimanê inglîzî danûstandinê bikin.

Kurd jî ji her demê zêdetir niha hewceyî hînbûn û zanîna zimanê inglîzî ne. Lêmixabin heta niha ti kitêbek li ser rêzimana inglîzî bi kurmancî peyda nabe. Ya rasttir, niha rêzimana ti zimanekê din – ji bilî zimanê kurdî bi xwe – bi kurmancî ne berdest e.

Veke û bixwîne!

Kurd heta niha neçar bûn ku bi rêya zimanekê dagirker (erebî, farisî yan tirkî) dest bi hînbûna inglîzî bikin. Tesîreka nebaş ya van zimanan li ser fêrbûna inglîzî jî li kurdan dibe: kurd baş hînî inglîzî nabin ji ber ku di erebî û tirkî de gelek ji dengên inglîzî nînin. Di inglîzî de dengên hevberî ”ç, ê, ç, g, j, o, p, v” yên kurdî hene lê ew di erebî de nînin. Di tirkî de jî ”ê, w” û li dawiya peyvan jî ”b, c, d, g” nînin ku di inglîzî de peyda dibe. Lê ev deng û û teqrîben dengên din jî yên inglîzî di kurdî de hene û dengkirina peyvên kurdî li gor dengnasiya kurdî hêsantir e. Wek din jî rêzimana inglîzî ji erebî û tirkî zêdetir dişibe ya kurdî. Kurdî û inglîzî ji eynî binemala zimanan anku ji zimanên hindûewropî ne lê erebî û tirkî ne ji wê binemalê ne.

Ev kitêb bingehên rêzimana inglîzî bi kurdiya kurmancî dide nasîn. Ji ber ku ev yekem rêzimana inglîzî ya bi kurmancî ye, ew bo hînberên destpêker hatiye nivîsîn: ne hewce ye ku mirov bo xwandin û feydekirina ji vê kitêbê berî niha ti inglîzî bizane. Lê ev pirtûk hewl dide ku hemû qeyd û bendên bingehîn yên rêzimana inglîzî pêşkêşî xwandevanên xwe bike. Loma kesên ku ji berê ve hinekê inglîzî dizanin jî dikarin jê mifadar bibin.

Kitêb ne tenê bi kurmancî hatiye nivîsîn lê ew bi taybetî jî li gor hewcedariya kurdîaxivan hatiye amadekirin. Inglîzî ne zimanekê fonetîk e anku her herf herdem ne wek hev tê xwandin. Loma awayê xwandina peyvan jî li ber wan li gor alfabeya kurdî hatiye diyarkirin daku kurdîzan bikarin wan peyvan rast bixwînin. Bo nimûne, peyva inglîzî ya bi maneya ”rast” ya kurdî wek ”right” tê nivîsîn lê wek ”rayt” tê gotin. Loma di nimûneyan de ew wiha hatiye diyarkirin: ”right [rayt]: rast” ku ji çepê ve ya yekem awayê nivîsîna peyvê ye, ya duyem şêweyê gotina wê ye û ya sêyem jî wateya wê peyvê ye.

Gelek caran awayê gotina peyvan bi alfabeya fonetîk ya navneteweyî IPA tê nivîsîn. Lê di vê rêzimannameya destpêkî de me bi zanetî li cihê IPAyê alfabeya kurdî bo diyarkirina awayê xwandina peyvên inglîzî bijartiye. Sebebê vê ew e ku piraniya kurdên destpêkerên zimanê inglîzî IPAyê yan qet nas nakin yan jî xwandina wê li ber wan giran û asê ye. Heke mirov bixwaze, dikare awayê gotina peyvên inglîzî bi IPAyê di gelek ferheng û rêzimannameyên din yên inglîzî de bibîne.

Ev rêziman bi taybetî bo kurdîxwînan hatiye hazirkirin daku ew hînî inglîzî bibin. Lê di rêzimannameya me de gelek nimûne hene ku bi inglîzî û kurdî ne. Inglîzîaxiv jî dikarin sûdê ji wan wergirin û bi wan nimûneyan piçekê fêrî kurmancî bibin. Bo hêsankirina xwandina peyvên kurdî bo inglîzîzimanan, awayê xwandina herfên kurdî bo inglîzîzimanan bi lîsteya li jêr hatiye diyarkirin.

Me herwiha peyvên rêzimanî bi inglîzî jî dane. Hêvî heye ku piştî hînbûn bingehên rêzimana inglîzî, xwandevan dê bikarin bi alîkariya wan peyvên rêzimanî li ser wan babetan di nav kitêb û berhemên rêzimanî yên inglîzî de jî li gor pêwîstiyên xwe li wan mijaran bigerin û peyda bikin.

Veke û bixwîne!

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s